Intercyza a spadek po małżonku – Wrocław

Intercyza a spadek po małżonku – czy żona lub mąż dziedziczy?

Intercyza a spadek po małżonku to zagadnienie, wokół którego narosło wiele nieporozumień. Przede wszystkim warto wyjaśnić, że podpisanie umowy o rozdzielności majątkowej nie oznacza automatycznej utraty prawa do dziedziczenia po mężu lub żonie.

Inspiracją do napisania tego artykułu była historia znanego polskiego producenta filmowego, którego tragiczna śmierć wywołała ogromne zainteresowanie mediów. Wówczas w Internecie pojawiały się nagłówki sugerujące, że jego żona nie ma prawa do spadku, ponieważ małżonkowie podpisali intercyzę.

Czy jednak takie twierdzenie było prawidłowe? Czy rzeczywiście rozdzielność majątkowa wyłącza małżonka z dziedziczenia? Aby odpowiedzieć na te pytania, trzeba najpierw wyjaśnić różnicę między intercyzą a zasadami prawa spadkowego.

Czym jest intercyza i co zmienia w majątku małżonków?

Intercyza to potoczna nazwa umowy majątkowej małżeńskiej. Zgodnie z art. 47 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie mogą zawrzeć ją w formie aktu notarialnego. Taką umowę mogą również podpisać osoby zamierzające zawrzeć małżeństwo.

Co do zasady z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje wspólność ustawowa. Oznacza to, że wiele składników nabywanych podczas małżeństwa należy do majątku wspólnego. Jednocześnie każdy z małżonków może mieć również majątek osobisty.

Małżonkowie mogą jednak zdecydować o zmianie ustawowego ustroju majątkowego. W szczególności intercyza może:

• ustanowić rozdzielność majątkową;
• wprowadzić rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobków;
• ograniczyć wspólność majątkową;
• rozszerzyć wspólność majątkową w granicach przewidzianych przez prawo.

W dalszej części artykułu skupię się na najczęściej rozważanym rozwiązaniu, czyli rozdzielności majątkowej.

W takim ustroju każdy z małżonków zachowuje majątek nabyty przed zawarciem umowy oraz majątek nabyty później. Jeśli przed ustanowieniem rozdzielności istniał majątek wspólny, nie staje się on automatycznie wyłączną własnością jednego z małżonków. Konieczne może być bowiem dokonanie jego podziału.

Więcej o skutkach umowy majątkowej przeczytasz w artykule intercyza a długi małżonka.

Intercyza a spadek po małżonku – czy rozdzielność wyłącza dziedziczenie?

Nie. Sama intercyza nie pozbawia męża ani żony prawa do dziedziczenia ustawowego. Wynika to z faktu, że ustrój majątkowy małżonków i zasady dziedziczenia regulują odrębne przepisy.

Z tego względu małżonek pozostający w związku małżeńskim w chwili śmierci spadkodawcy może dziedziczyć po nim również wtedy, gdy małżonkowie mieli rozdzielność majątkową.

Zgodnie z art. 931 § 1 Kodeksu cywilnego w pierwszej kolejności do spadku z ustawy powołane są dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek. Dziedziczą oni w częściach równych, przy czym udział małżonka nie może być mniejszy niż jedna czwarta spadku.

Jeżeli spadkodawca nie pozostawił zstępnych, zastosowanie mogą znaleźć zasady dziedziczenia przez małżonka i rodziców, określone w art. 932 KC.

Co istotne, intercyza nie zmienia tych udziałów spadkowych. Może jednak wpłynąć na to, co dokładnie wejdzie do spadku po zmarłym małżonku.

Kiedy małżonek może nie dziedziczyć pomimo trwania małżeństwa?

Skoro intercyza nie wyłącza dziedziczenia, warto wyjaśnić, jakie inne okoliczności mogą prowadzić do tego, że małżonek nie otrzyma spadku.

Przede wszystkim znaczenie może mieć testament. Jeżeli spadkodawca powoła w nim do spadku inne osoby, małżonek nie musi zostać spadkobiercą testamentowym. W określonych sytuacjach może mu jednak przysługiwać roszczenie o zachowek.

Ponadto przyszły spadkodawca i jego małżonek mogą zawrzeć w formie aktu notarialnego umowę o zrzeczeniu się dziedziczenia, zgodnie z art. 1048 KC. Co ważne, umowa ta może dotyczyć także samego prawa do zachowku, w całości albo w części.

Inną sytuacją jest odrzucenie spadku już po śmierci spadkodawcy. Wówczas osoba odrzucająca spadek zostaje wyłączona od dziedziczenia tak, jakby nie dożyła jego otwarcia.

Istnieją również inne przewidziane prawem przypadki wyłączenia małżonka od dziedziczenia. Zagadnienia tego nie należy zatem sprowadzać wyłącznie do intercyzy.

Jak intercyza wpływa na skład spadku?

Najważniejsza różnica dotyczy składu majątku pozostawionego przez zmarłego. Jeżeli małżonkowie mieli wspólność ustawową, przed ustaleniem składu spadku trzeba uwzględnić udział zmarłego w majątku, który był objęty wspólnością.

Przy rozdzielności majątkowej składniki należące wyłącznie do zmarłego co do zasady wchodzą natomiast do jego spadku w całości.

W praktyce intercyza może więc wpłynąć na ostateczny udział małżonka w konkretnym mieszkaniu lub działce. Nie oznacza to jednak, że ustawowy udział małżonka w samym spadku staje się mniejszy.

Najłatwiej zobrazować tę różnicę na dwóch przykładach.

Przykład 1. Intercyza a dziedziczenie mieszkania przez żonę i dzieci

Adam i Justyna są małżeństwem i mają dwoje dzieci. Po ślubie podpisali intercyzę ustanawiającą rozdzielność majątkową.

Następnie Adam nabył ze swoich środków dwa mieszkania, które stanowiły wyłącznie jego własność. Po pewnym czasie Adam zmarł, nie pozostawiając testamentu.

W rezultacie do dziedziczenia ustawowego zostali powołani Justyna i dwoje dzieci. Każde z nich dziedziczy po 1/3 spadku.

Jeżeli więc oba mieszkania w całości należały do Adama i weszły do spadku, Justyna oraz każde z dzieci uzyskają po 1/3 udziału w tych nieruchomościach.

A co, gdyby Adam i Justyna nie podpisali intercyzy?

Załóżmy teraz, że Adam i Justyna nie ustanowili rozdzielności majątkowej, a oba mieszkania zostały nabyte do ich majątku wspólnego.

Po śmierci Adama wspólność majątkowa ustaje. Przy założeniu równych udziałów małżonków w majątku wspólnym Justynie przypada 1/2 udziału w mieszkaniach z tytułu wcześniejszej wspólności.

Druga połowa, przypadająca Adamowi, wchodzi do spadku. Ponieważ dziedziczą żona i dwoje dzieci, każdemu przypada po 1/3 tej połowy, czyli po 1/6 udziału w całych nieruchomościach.

W konsekwencji Justyna ma łącznie 2/3 udziału w mieszkaniach (1/2 + 1/6), a każde dziecko po 1/6.

Widzisz zatem różnicę? Przy rozdzielności Justyna uzyskuje w opisanym przykładzie 1/3 udziału w mieszkaniach. Z kolei przy wspólności ustawowej ma ostatecznie 2/3 udziału. W obu wariantach jej udział w spadku po Adamie wynosi jednak 1/3.

Przykład 2. Intercyza a spadek po bezdzietnym małżonku

Adam i Justyna nie mają dzieci ani innych zstępnych. Małżonkowie podpisali intercyzę ustanawiającą rozdzielność majątkową.

Po zawarciu umowy Adam kupił ze swoich środków działkę, która należała wyłącznie do niego. Następnie Adam zmarł bez testamentu. W chwili jego śmierci żyli oboje rodzice.

W tej sytuacji Justyna dziedziczy 1/2 spadku, natomiast każde z rodziców Adama dziedziczy po 1/4 spadku.

Przy założeniu, że działka w całości należała do Adama, Justyna uzyskuje więc 1/2 udziału w działce, a każde z rodziców po 1/4.

A gdyby działka należała do majątku wspólnego?

Jeżeli Adam i Justyna nie mieliby intercyzy, a działka zostałaby nabyta do majątku wspólnego, po śmierci Adama należałoby najpierw uwzględnić udział Justyny w tym majątku.

Przy założeniu równych udziałów małżonków Justynie przypadałaby 1/2 udziału w działce z tytułu wspólności majątkowej. Druga połowa weszłaby natomiast do spadku po Adamie.

W rezultacie Justyna odziedziczyłaby dodatkowo 1/2 z udziału Adama, czyli 1/4 całej działki. Każde z rodziców odziedziczyłoby po 1/4 z udziału Adama, czyli po 1/8 całej działki.

Ostatecznie Justyna miałaby 3/4 udziału w działce (1/2 + 1/4), a każde z rodziców Adama po 1/8.

Również w tym przykładzie widać, że intercyza nie zmienia ustawowego udziału żony w spadku. Zmienia natomiast punkt wyjścia do ustalenia, jaka część nieruchomości należała do zmarłego.

Czy intercyza zawsze oznacza mniejszy majątek po śmierci małżonka?

Nie. Taki wniosek byłby zbyt daleko idący. Wszystko zależy bowiem od tego, jakie składniki majątkowe posiadał każdy z małżonków i do kogo należały w chwili śmierci jednego z nich.

Jeżeli zmarły posiadał znaczny majątek osobisty, intercyza może mieć inne konsekwencje niż w sytuacji, gdy większość składników należała do majątku wspólnego. Ponadto znaczenie mają testament, darowizny oraz ewentualne wcześniejsze rozliczenia między małżonkami.

Z tego względu przed oceną skutków intercyzy należy ustalić zarówno skład spadku, jak i prawa majątkowe przysługujące żyjącemu małżonkowi niezależnie od dziedziczenia.

Intercyza a spadek po małżonku – podsumowanie

Podsumowując, intercyza a spadek po małżonku to dwa powiązane, ale odrębne zagadnienia prawne. Sama umowa o rozdzielności majątkowej nie pozbawia żony ani męża prawa do dziedziczenia ustawowego.

Rozdzielność majątkowa wpływa jednak na to, które przedmioty należą do zmarłego, a więc mogą wejść do spadku. W konsekwencji może zmienić ostateczny udział żyjącego małżonka w konkretnych nieruchomościach lub innych składnikach majątku.

Przy analizie takiej sytuacji warto zatem osobno ustalić zasady dziedziczenia oraz skład majątku pozostawionego przez zmarłego.

Zobacz również inne artykuły dotyczące spraw majątkowych

• Prawa autorskie a podział majątku po rozwodzie
• Intercyza a długi małżonka
• Rozwód a udziały w spółce z o.o.
• Nierówne udziały w majątku wspólnym
• Podział majątku po rozwodzie – pomoc adwokata we Wrocławiu

Każda sprawa jest inna. Dlatego jeżeli wpis nie odpowiada na wszystkie Twoje pytania, zapraszam do kontaktu.

Adwokat Karolina Łabędzka
Prawo rodzinne – Wrocław
www.adwokat-labedzka.pl

Zapraszam również do śledzenia mojej strony na Facebooku oraz Instagramie.